W poprzednim artykule omówiliśmy istotę przelewu wierzytelności oraz jego podstawowe skutki prawne. Wskazaliśmy, że cesja prowadzi do zmiany podmiotu uprawnionego do żądania świadczenia, przy zachowaniu tożsamości zobowiązania.

W niniejszym opracowaniu kontynuujemy tę tematykę, koncentrując się na zagadnieniach bardziej złożonych: granicach przelewu, dopuszczalności cesji wierzytelności przyszłych i częściowych, konstrukcji przelewu na zabezpieczenie oraz odpowiedzialności cedenta. Są to kwestie o szczególnym znaczeniu praktycznym i często rozstrzygane w orzecznictwie.

1. Ograniczenia przelewu

Art. 509 § 1 k.c. przewiduje trzy ograniczenia: sprzeczność z ustawą, zastrzeżenie umowne oraz właściwość zobowiązania¹.

Zakaz ustawowy dotyczy m.in. wierzytelności o charakterze osobistym (np. alimentacyjnych). Zakaz umowny (pactum de non cedendo) może wyłączyć możliwość przelewu, jeżeli został skutecznie zastrzeżony².

Sąd Najwyższy podkreśla, że ograniczenia te należy interpretować ściśle, jako wyjątki od zasady swobody obrotu wierzytelnościami³.

2. Cesja wierzytelności przyszłych

Przelew wierzytelności przyszłych jest dopuszczalny, o ile stosunek prawny, z którego mają one powstać, został dostatecznie oznaczony⁴.

W wyroku z 26 czerwca 2014 r. Sąd Najwyższy wskazał, że skuteczność takiego przelewu zależy od możliwości identyfikacji wierzytelności w chwili jej powstania⁵.

Rozwiązanie to ma fundamentalne znaczenie w praktyce faktoringu oraz finansowania działalności gospodarczej.

3. Przelew części wierzytelności

Dopuszczalny jest również przelew części wierzytelności, jeżeli świadczenie ma charakter podzielny i nie prowadzi to do nadmiernego utrudnienia sytuacji dłużnika⁶.

W orzecznictwie akcentuje się, że podział nie może zmieniać charakteru zobowiązania ani prowadzić do jego modyfikacji⁷.

4. Przelew na zabezpieczenie

Przelew na zabezpieczenie ma charakter powierniczy i służy zabezpieczeniu innego zobowiązania. Konstrukcja ta została zaakceptowana w uchwale SN z 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95⁸.

Choć wierzytelność formalnie przechodzi na wierzyciela zabezpieczonego, jej funkcja pozostaje zabezpieczająca, a po wykonaniu zobowiązania powinna zostać zwrotnie przeniesiona.

5. Odpowiedzialność cedenta i przedawnienie

Zgodnie z art. 516 k.c., cedent odpowiada za istnienie wierzytelności w chwili przelewu, chyba że strony postanowiły inaczej⁹. Nie odpowiada natomiast za wypłacalność dłużnika, o ile nie przyjął takiego zobowiązania umownego.

Przelew nie przerywa ani nie zawiesza biegu przedawnienia. Cesjonariusz nabywa wierzytelność w stanie istniejącym w chwili przelewu¹⁰.

Bibliografia 

Akty prawne

1. Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Komentarze

1. M. Safjan (red.), System Prawa Prywatnego, t. 6, Warszawa 2022.
2. K. Osajda (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2024.

Orzecznictwo

1. Uchwała SN z 29.06.1995 r., III CZP 66/95.
2. Wyrok SN z 26.06.2014 r., V CSK 445/13.
3. Wyrok SN z 20.06.2007 r., V CSK 106/07.
4. Wyrok SN z 11.01.2007 r., II CSK 392/06.

Stan prawny: luty 2026 r.
Fot. unsplash.com